Ielyzaveta Waltherowa

doktorandka a wědomostna sobudźěłaćerka w Instituće za sorabistiku na Lipšćanskej uniwersiće

Zjednoćene narody (UNO) su lěto 2019 jako lěto indigenych rěčow pomjenowali. W běhu tutoho lěta su wšelake aktiwity a předewzaća planowane, kiž dyrbja wědomje wo situaciji awtochtonych rěčow powyšić a wuchadźišćo za wutworjenje syće za mjeńšinowe aktiwity w přichodźe być. 28. januara zahaji so tute lěto oficialnje w domje UNESCO w Parisu. Dźeń běše do dweju dźělow dźěleny, dopołdnja bě diskusija a popołdnju oficialna ceremonija. Poskići so simultane tołmačenje do jendźelšćiny, rušćiny, francošćiny, španišćiny a arabšćiny.

Reprezentanća z Ruskeje, USA, Kanady, Francoskeje, Šwedskeje, Marokka a druhich krajow diskutowachu wo wažnosći, powyšić kedźbnosć na temy awtochtonych a mjeńšinowych rěčow, a pokazachu, kotre móžnosće za wabjenje steja pola kotrych mjeńšin k dispoziciji. Chcu mysle někotrych rěčnikow podać.

Na diskusiji składnostnje wotewrjenja lěta indigenych rěčow 2019 w Parisu Foto: Ielyzaveta WaltherowaČłonka Stajneho foruma UNO za indigene prašenja (UNPFII) Aysa Mukabenova wobdźělnikow konferency přiwita. Njehladajo na fakt, zo je hižo wjele małych rěčow zhubjene, budźemy w přichodźe bohužel z hišće bóle drastiskimi problemami na polu wobchowanja rěčow konfrontowani. Z tutych přičin je wuwiće syće awtochtonych a mjeńšinowych rěčow trěbne. Wjetšu zamołwitosć widźi pola maćernorěčnych a reprezentantow indigenych ludow, kotřiž dyrbja swoje politiske pozicije wutrajnje zastupować. Dale wuwjedźe, zo běše trěbnosć zhromadneho dźěła institucijow, kotrež so za rewitalizaciju minorizowanych rěčow zasadźuja, podkład za wudźěłanje juristiskich dokumentow kaž wozjewjenje UNO wo prawach indigenych ludow (United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, 13.12.2007).

Alexey Tsykarev, čłon Ekspertoweho gremija UNO za prawa indigenych ludow (Expert Mechanism of the Rights of Indigenous Peoples, EMRIP), měnješe, zo knježi w swěće tuchwilu wěsty pesimizm wo róli a móžnosćach rewitalizacije awtochtonych rěčow. Wěnowanje lěta 2019 awtochtonym rěčam dyrbi tutu perspektiwu na optimistisku změnić. Optimizm móže implementaciju progresiwneho rěčneho planowanja a rěčneje politiki dodatnje spěchować.

Twórba FATALITY molerja Romana Minina (2018, 74,4 × 68,5 cm) Reprodukcija: Elena IlienkoWuměłstwo rozeznawa čłowjestwo wot swěta zwěrjatow. Wot srjedźowěka přez lětstotki wužiwaše so wuměłstwo jako srědk za wokrasnjenje elitow, na přikład we wobrazach, spěwach a wuchwalowacych elegijach. Ludowe spěwy a powědančka wuča dźensa wo mudrosći starych časow. Ale w běhu časa přiwza wuměłstwo tež druhe funkcije a tematizuje dźeń a bóle socialne aspekty žiwjenja a identity wšitkich worštow ludnosće. We wjele regionach wotbłyšćuje wuměłstwo stawizniski dóńt teritorija, wuwiće kraja, jeho nabožiny, etniske kontakty, dobre a špatne nazhonjenja luda. Wuměłstwo wotbłyšćuje najwažniše identitu tworjace principy, moralne kodeksy a nałožki kóždeje towaršnosće. Hdyž chceće dušu luda zrozumić, čitajće jeho ludowe powědančka a přisłowa a wobhladajće sej wobrazy z narodneho žiwjenja.